Teken wat je ziet

Het begint met tekenen. Ik laat nu abstracte werken maar even buiten beschouwing, of beter: ik ga ervan uit dat een schilder van abstracten ook goed figuratief kan werken. En daarvoor moet je kunnen tekenen. Veel schilders tekenen hun voorstudies.

Tekenen gaat niet iedereen even goed af. Je moet namelijk tekenen wat je ziet, niet wat je denkt te zien. Er is een groot verschil, kijk bijvoorbeeld naar een plat liggend menselijk lichaam dat schuin van voren – ‘verkort’ – moet worden getekend. Of nóg iets moeilijker, een schuin omhoog liggend menselijk lichaam dat schuin van voren moet worden getekend.

Het moeilijkste om te tekenen, zegt men, is de uitdrukking van de ogen. Ik moet meteen denken aan een werk uit 1982 waarop de schilder zijn vrouw Birutė schuin van voren tekent terwijl zij in bed, met onder een deken opgetrokken benen, een boek leest. Het zijn maar een paar lijnen, rustig en trefzeker neergezet. Haar ogen zijn rond met in het midden een zwarte stip. Titel: Birutė leest Edgar Allen Poe. De uitdrukking van Birutė’s ogen zegt het al.

Diezelfde Birutė is ondertussen 58 jaar getrouwd met de meest invloedrijke Litouwse schilder, Povilas Ričardas (Paul Richard) Vaitiekūnas (Kaunas 1940). Alvorens diens schilderijen te bekijken moet je toch echt zijn tekeningen goed tot je door laten dringen. Ze zijn van grote eenvoud en verbluffend trefzeker. 

Dit werk in pastelkrijt op papier (tussen tekening en schilderij) heet De winter van 1946 in Veršvai. Hier groeide de schilder op, in een dorp aan de rivier Nemunas (Memel), net buiten de toenmalige hoofdstad Kaunas. Hij ging er vier jaar naar de lagere school, toen rechtstreeks naar de kunstacademie in Kaunas. Het werk is veertig jaar later gemaakt, nu alweer bijna veertig jaar geleden.   

In 1995 was werk van de schilder  voor het eerst in ons land te zien, op een groepstentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam en meteen al in 1996 een solo in hetzelfde museum. In de jaren daarna werd hij vertegenwoordigd door Galerie Tanya Rumpff in Haarlem. Zijn laatste grote tentoonstelling in ons land was bijna tien jaar geleden in het Hedge House bij Kasteel Wijlre.

John Löwenhardt
20 december 2024