Regengoden

‘Regengoden’ (1955, olieverf op doek) is één van de laatste of het allerlaatste schilderij dat Piet Ouborg heeft gemaakt. Hij stierf in juni 1956, 63 jaar oud. Het doek toont drie rituele regenmaskers, magische maskers die hij in Indië had verzameld. 

Ouborg raakte op jonge leeftijd onder de indruk van Vincent van Gogh. Al op zijn achttiende legde hij een opmerkelijk tekentalent aan de dag. Hij tekende een krachtig portret van zijn grootmoeder en een onconventioneel zelfportret. Hij had de ambitie om kunstschilder te worden. Maar hij ging niet naar de kunstacademie. Pas in 1924 behaalde Ouborg in Den Haag de Middelbare Akte Tekenen.

Om te ontkomen aan militaire dienst had hij zich in 1916 als ambtenaar laten uitzenden naar Nederlands Indië. Hij begon als onderwijzer op een lagere school in Serang, West-Java, en verhuisde daarna regelmatig naar andere standplaatsen. In totaal werkte Ouborg meer dan twintig jaar als onderwijzer en leraar in Indië, het tweede deel van deze periode (1926-38) als leraar tekenen op verschillende middelbare scholen in Batavia. 

Je kunt rustig zeggen dat deze lange Indische periode de kunst van Ouborg heeft gevormd. Als beginnend kunstenaar verkeerde hij in een moeilijke situatie, ver verwijderd van de plekken waar spannende dingen gebeurden. In de jaren 1931-38 schilderde hij op Java abstracte ‘droombeelden’, maar terwijl hij zich onderdompelde in de Indische (‘Oosterse’) cultuur, volgde hij de ontwikkelingen in Europa, vooral die in surrealistische kringen, op de voet. En met een grote gretigheid. Hij was steeds op zoek naar het onbewuste, ontvankelijk voor visioenen, magie en het kosmische. Ik vind het heel bijzonder dat hij buiten Europa, ver van Parijs en Berlijn, in een heel andere culturele omgeving, de ontwikkelingen in de Europese schilderkunst in zich opzoog en verwerkte. 

Ouborg verzamelde in Indië onder meer ziektemaskers die bedoeld waren om ziekmakende geesten te verdrijven. Maar – minder bekend – in de jaren na 1948 tekende hij ook in afbeeldingen van pathologisch-anatomische preparaten, mogelijk om op deze onconventionele, quasi-rationele manier het onheil te bezweren.

John Löwenhardt
21 maart 2025