Realistische abstractie

Het schilderij is in wezen een stilleven. Er is geen levend mens of dier te zien, er gebeurt niets. Toch kun je er je ogen eindeloos door laten dwalen zonder dat het verveelt.

U zult vast denken aan architectuurschilder Pieter Saenredam (1597-1665), die getrouwe weergaven schilderde van protestantse kerken in de 17e eeuw. Saenredam maakte eerst nauwkeurige constructietekeningen, hij benadrukte de monumentaliteit van hoge gewelven en had aandacht voor perspectief. 

Dit schilderij, in olieverf op paneel, dateert uit 2012. Het toont de noordmuur van het koor van de middeleeuwse Nicolaikerk in Appingedam, de grootste kerk in de Groninger Ommelanden. Het is maar één van de kerkinterieurs die de maker schilderde. Anders dan Saenredam gaat het deze schilder niet om het kerkinterieur als geheel. Hij zoekt en schildert visueel spannende hoekjes in de gebouwen. In het geval van deze Nicolaikerk gaat het hem alleen maar om het intrigerende vlakkenspel op deze muur, de rustgevende ritmiek van de verschillende vormen die, in zijn eigen woorden, de realiteit als een abstracte compositie doet ervaren. 

Zo weet Helmantel, want over hem heb ik het, de twee uitersten te verenigen. Op de Academie (Minerva, Groningen, 1961-65) had hij zich teweer moeten stellen tegen sommige docenten en veel studenten die hun neus optrokken voor realistische kunst, oud of nieuw.  

Henk Helmantel, meester onder de levende Nederlandse fijnschilders. Hij werd in februari 1945 geboren in het wierdedorp Westeremden in de Eemsdelta, Groningen. Daar bevindt zich in de Weem het door hem gestichte museum waar u de meest fantastische stillevens kunt bewonderen en, wie weet, de schilder ontmoet. Stopt u onderweg daarheen even bij het Groninger Museum, want daar is sinds 2014 dit schilderij te zien.

John Löwenhardt
15 augustus 2025