Quadrat im Quadrat

‘In Open Air’ heet het werk, geschilderd in 1936. Twee vlakken, hemelsblauw en blauwgroen, een zwarte lijn die een vierkant aangeeft en een witte hoekige lijn die alles lijkt te willen verbinden. Een rustig, prettig ogend abstract, gemaakt door de schilder en ‘kleurenfilosoof’ Josef Albers drie jaren nadat hij uit Duitsland vertrok naar de Verenigde Staten. 

Zijn naam hoort ongetwijfeld thuis in de canon van de kunstgeschiedenis. Al was het maar vanwege zijn serie Homage to the Square, doeken waarop hij drie of vier verschillend gekleurde vierkanten binnen vierkanten aanbracht, ‘Quadrat im Quadrat’. Hij bracht de verf rechtstreeks uit de tube altijd met paletmes op, olieverf op masonite, een soort hardboard. Tussen 1950 en zijn dood in 1976 heeft Albers in deze serie meer dan duizend werken gemaakt… geschilderd is niet helemaal het juiste woord.

Het belangrijkste fenomeen dat Albers wilde laten zien was dat een kleur – of beter: de ervaring van een kleur – afhangt van de omgeving, de context. Het ging hem om de relatie van kleuren tot elkaar, en onze verschillende belevingen van één en dezelfde kleur al naar gelang de omgevingskleuren. Albers’ werk als docent is in hoge mate gewaardeerd. Hij was een leraar in het kijken, in de visuele waarneming.

De katholieke Josef Albers en de Joodse Annelise Elsa Frieda Fleischmann leerden elkaar in 1922 kennen in het Bauhaus, waar Anni werkte met textiel. Zij heeft prachtige weefsels gemaakt en ervoor gezorgd dat textiel als kunstvorm werd geaccepteerd. Net als andere groten van het Bauhaus vertrokken zij na de sluiting ervan in 1933 uit nazi-Duitsland en ze beleefden hun meest creatieve periode  in de Verenigde Staten.  

Wilt u Albers bekijken, ga dan naar het museum nét over de Duitse grens dat maar bij een enkeling bekend is. Het is een juweel van een museum. Albers is in 1888 in Bottrop geboren. Het Josef Albers Museum aan de Anni Albers Platz in Bottrop heeft als grondvorm en als bijnaam, u raadt het al, Quadrat.  

John Löwenhardt

14 juni 2024