Outsider tussen Insiders

We kijken naar een vrolijk, kleurrijk werk op papier. Drie mensfiguren, mogelijk zijn het Heinze met zijn Heit en Mem. Het museum noemt het een tekening, maar het lijkt mij een schildering. In de presentatie is het omringd door even vrolijke keramische sculpturen. De kunstenaar heette Heinze van Dijken.

Van Dijken werd in 1987 geboren met het Down syndroom en kon niet praten of schrijven. In letters zag hij magische tekens uit onbekende werelden. Hij kwam terecht in kunstwerkplaats Daeldersplak in het Friese Drogeham. Daar werkte hij 17 jaar lang. Na zijn overlijden in 2023 kocht het Nationale Keramiekmuseum Princessehof Heinze’s artistieke nalatenschap aan. In de tentoonstelling Oracles from Far and Near toont ze deze voor het eerst: zeven beelden in aardewerk en steengoed, en drie tekeningen, waaronder deze. Het museum memoreert de liefde van de kunstenaar voor Mexicaanse kunst, René Magritte, sport en zijn familie.

Het werk van Van Dijken is opgenomen in een expositie van in totaal negen kunstenaars die volgens het museum een gemeenschappelijke interesse hebben in het verkennen van verschillende levensvormen. Ik vind het opmerkelijk dat werk van een zogenaamde ‘outsider’ (een kunstenaar zonder academische kunstopleiding en vaak mét een fysieke of psychische beperking) is opgenomen in een expositie van verder alleen maar ‘insiders’. Musea en tentoonstellingsruimtes plaatsen ‘outsider kunst’, ook wel Art Brut genoemd (rauwe kunst, oerkunst dus), vaak apart in gesegregeerde exposities: kunst met een bijvoeglijk naamwoord. Kunst, oké, maar toch net wat minder dan insider kunst. Petje af voor het Princessehof, dat dit automatisme doorbreekt.

De jonggestorven Heinze had zich niet beter kunnen wensen. Zijn werk én dat van de acht anderen is in Leeuwarden nog tot eind oktober 2025 te zien.

John Löwenhardt
27 december 2024