Onvoltooid

Het schilderij van deze week is onvoltooid en zal dat altijd blijven. Op 15 oktober overleed de schilder, Povilas Ričardas Vaitiekūnas. Wij bezochten hem in juli om hem nog één keer te zien en spreken. De 85-jarige was er na een serie operaties slecht aan toe. Hij was bezig afscheid van het leven te nemen. Met tegenzin: het waren de pijn en het ongemak die hem daartoe brachten.

In zijn appartement in Vilnius zijn alle wanden van boven tot onder met kunstwerken behangen. Dit grote werk hangt naast een tussendeur, onder drie veel oudere, vrolijke en lichtgekleurde schilderijen. De schilder zei te betwijfelen of hij het ooit af zou kunnen maken. 

Ik zie een landschap met aan de einder een koepelachtige heuvel. Deze wordt getroffen door een bliksemflits. Ze scheidt een hemelsblauwe van een grijze lucht. Op de voorgrond loopt net rechts van het midden een mensfiguur naar links. Wie de werken van Vaitiekūnas kent, ziet het meteen: een mensfiguur in zwart habijt met de linkeronderarm naar voren gebogen. Vormgegeven op onmiskenbaar Viatiekuniaanse wijze. Het zou een monnik kunnen zijn. 

De beschouwer kan met dit onvoltooide werk veel kanten op. Je kunt er van alles van maken of bij bedenken. Maar het lijkt me ongepast om te speculeren over de vraag hoe Vaitiekūnas het werk zou hebben voltooid.

Bij uitzondering toon ik in dit In Memoriam meer dan één beeld. U ziet het atelier in het bosdorp Mardasavas, niet ver van het drielandenpunt Litouwen – Polen – Belarus. Het is de zomer van 2019, de schilder zit met zijn onafscheidelijke pijp in de hoek bij het raam.

In ons land wordt tegenwoordig hoog opgegeven van de Litouwse schilder en componist Ciurlionis (1875-1911). Toegegeven, Vaitiekunas componeerde niet. Hij heeft geen eigen museum. En er is ook al geen planetoïde naar hem vernoemd. Nog niet. Maar als schilder overtrof hij Ciurlionis mijlenver in techniek, in originaliteit, expressiviteit en emotionele trefzekerheid.

Werken van deze kunstenaar zijn in bezit van het Stedelijk Museum Amsterdam, Teylers Museum Haarlem, De Nederlandsche Bank, Kunstkamer de Grutmolen en talloze particuliere collecties in Litouwen, Nederland en ver daarbuiten.

Zie & lees ook het Schilderij van de Week #27, 20 december 2024: Teken wat je ziet.

John Löwenhardt
24 oktober 2025