Man met lamp

Twee voor de prijs van één, deze week. Deze twee kleine doekjes hangen in de Hunterian Art Gallery, Glasgow. Ze hangen naast elkaar want ze horen bij elkaar als de schilder en zijn vrouw. Het linker schilderijtje heet The musician, het rechter The man with the lamp. Cecil Collins (1908-89) heeft ze allebei in 1943 in olieverf op canvas geschilderd. De man met de lamp symboliseert de kunstenaar die uit de lamp zijn inspiratie ontvangt; de vrouw met mandoline stelt hoogst waarschijnlijk zijn vrouw Elisabeth voor.

Collins studeerde in de jaren 1924-31 aan kunstacademies in Plymouth en Londen. In het Royal College of Art leerde hij beeldhouwstudente Elisabeth Ramsden (1904-2000) kennen; ze trouwden in 1931.

Collins wordt wel gerekend tot de naoorlogse Engelse neo-romantiek, maar wat zegt dat. In zijn lyrische kunst brengt hij een eigen levensfilosofie tot uitdrukking. Die wereld wordt bevolkt door de symbolische figuren van de dwaas, de engel, de pelgrim en de waarzegster. Zijn schilderijen verwijzen altijd naar een ervaring die hij heeft gehad. “Schilderen is een reactie op het wonder, de verwondering en het mysterie van het leven,” zei hij eens, maar dan in het Engels. Hij brengt iets tot uitdrukking dat in ieder menselijk hart is. “We worden allemaal, ieder van ons, achtervolgd door de herinnering aan een verloren paradijs.”

The fool, de dwaas, leeft het dichtst van ons allemaal bij het verloren paradijs en de goddelijkheid. Collins zei het zo: “De Dwaas staat voor die aangeboren, ongeschonden, oorspronkelijke onschuld die helder en direct ziet, of direct en helder waarneemt… De Dwaas is niet geïnteresseerd in succes of mislukking, noch in de ijdelheid en de last van uiterlijke kennis. Hij is geïnteresseerd in het leven, in het mysterie van het bewustzijn… en de transformatie van het bewustzijn die tot stand komt door directe waarneming. Hij is met andere woorden geïnteresseerd in liefde en de manifestatie daarvan in de harmonie en heelheid die we schoonheid noemen…”

De schilder overleed op 4 juni 1989 tijdens een overzichtstentoonstelling van zijn werk in de Londense Tate Gallery. Ik nodig u graag uit om een half uur van uw korte leven te besteden aan de ontroerende film die in 1983 is gemaakt van deze uitgesproken gentleman-schilder: Fools and Angels. De film eindigt met een cup o’tea bij Cecil en Elisabeth thuis.

John Löwenhardt
18 september 2026