Kunst of kunstnijverheid?

Deze week geen verf-op-linnen, maar geverfd textiel. Dit wollen wandkleed is 3,61 meter hoog en bijna twee meter breed; het beslaat zeven vierkante meter. Het kleed is in 1954 gemaakt door weverij Edmond de Cneudt in Baarn naar ontwerp van Lex Horn. De werktekening die hij maakte was even groot als het kleed en dagelijks was hij op de weverij aanwezig voor overleg en toezicht op het werk. 

Horn is in 1916 geboren en studeerde van 1934 tot 1940 in Amsterdam aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten. Dit wandkleed was één van zijn eerste opdrachten. Het is gemaakt voor het gebouw van de Eerste Nederlandse Verzekeringsmaatschappij in Den Haag. Het is in 1996 geschonken aan het Textielmuseum in Tilburg. Het thema van het tapijt is zekerheid versus onzekerheid. 

Wie goed kijkt ziet in het kleed de zon, een herder met schapen, een schorpioen, vissen, honden, vogels en mensfiguren. Het samengestelde beeld in combinatie met de kleuren roept in mijn gevoel dwingend een jaren-50 sfeer op. 

Bijna niemand weet nog wie Lex Horn was, maar afbeeldingen van zijn monumentale kunstwerken zullen sommige van de nu bejaarde babyboomers bekend voorkomen. Horn maakt in de jaren ‘50 en ‘60 in opdracht van gemeenten, provincies, Philips, Werkspoor, de Nationale Coöperatieve Zuivel-verkoopcentrale, culturele centra en dergelijke grote, monumentale kunstwerken zoals wandtapijten, betonsgrafitto’s, betonreliefs, tegeltableaus, glasappliqués, wandschilderingen, glasmozaïeken, hout-, marmer- en linoleumintaria’s (inlegwerken), vrije schilderijen en tekeningen. In 1959 ontwierp hij voor de PTT de zomerzegels met beelden van de Deltawerken.

U mag vragen of hier sprake is van kunst of kunstnijverheid, maar ik vind die vraag zinloos. Horn ontwikkelde zich onder invloed van zijn leermeester Campendonk (hoogleraar Monumentale en Versierende Schilderkunst aan de Rijksacademie) tot een virtuoos meester in het werken met geabstraheerde en gestileerde kleurvlakken. Bijna alles wat hij ontwierp, was gemaakt om dagelijks door grote aantallen mensen te worden gezien. Kom daar maar eens om!

Een beklemmend groot deel van dit monumentale werk is vernietigd of simpelweg verdwenen. De Stichting Lex Horn stelt zich onder meer tot doel het resterende monumentale werk van Horn veilig te stellen. De website van de stichting (stichtinglexhorn.nl) is een aanrader, ze presenteert een uitgebreid beeldoverzicht van Horn’s artistieke nalatenschap. 

John Löwenhardt
16 augustus 2024