Kleurveld

Waar kijk ik naar, vraagt u zich af. Het heeft veel weg van een landkaart zonder details, een onbewoond eiland misschien, ergens in de Hebriden voor de Schotse kust. Of een van de Cycladen in de Egeïsche Zee? Welnee, dit is werk van een van de toonaangevende Amerikaanse abstracte schilders van haar tijd, Helen Frankenthaler. Ze werd in 1928 in New York geboren en woonde en werkte daar haar hele leven.

Haar werk werd in 1950 voor het eerst geëxposeerd, ze was nauwelijks 21 jaar oud. Twee jaar later bedacht ze een eigen techniek, de ‘soak-stain’ (doorweekte-vlek) techniek en daarmee maakte ze het schilderij ‘Bergen en Zee’. Haar ‘ding’ was dat ze sterk verdunde olieverf op een lap onbehandeld canvas op de vloer liet druppelen of stromen. Vaak bevestigde ze het canvas vervolgens aan de muur zodat de verf naar beneden ging vloeien terwijl deze droogde. Pas wanneer ze tevreden was met het resultaat, werd het canvas opgespannen. Het werk ‘Bergen en zee’ verwierf in 1952 al meteen grote bekendheid. Kunsthistorici stellen nu dat het een sleutelwerk was in de overgang van het abstracte expressionisme in de Verenigde Staten, naar het ‘kleurveld’-abstracte-schilderen. Denk bijvoorbeeld aan Hans Hofmann (1880-1966), Mark Rothko (1903-70), Barnett Newman (1905-70) en Jackson Pollock (1912-56).

‘Bergen en Zee’ hangt in de National Gallery of Art in Washington D.C. Het werk dat ik hier toon, kunt u veel dichterbij zien: in de Hunterian Art Gallery, University of Glasgow. Frankenthaler heeft het in 1965 gemaakt met acrylverf op canvas. De titel is ‘Winter map’, maar de winter zie ik er eerlijk gezegd niet in.

De kunstenares overleed in 2011 en de Helen Frankenthaler Foundation beheert haar nalatenschap en doet dat onder meer met een smaakvolle en omvangrijke website.

John Löwenhardt
1 mei 2026