Haltestelle

Richard Artschwager was een Amerikaanse kunstenaar die leefde van 1923 tot 2013. Hij maakte schilderijen, pasteltekeningen op papier, beelden, collages en installaties. Heel bijzonder vind ik zijn schilderingen in acrylverf op Celotex, een materiaal gemaakt van vezels die overblijven na het persen van suikerriet. Deze isolerende vezelplaten werden in Amerika in de bouw toegepast. Ze hebben een ruwe, grillige structuur. Niemand behalve Artschwager zou het in z’n hoofd halen er een beeld op te schilderen. Wanneer je een detail van dichtbij bekijkt, lijkt het abstract.

Artschwager combineerde in deze werken de oude techniek van het grisaille met modern (maar ondertussen verouderd) bouwmateriaal. Hij gebruikte als voorbeeld vaak een foto. 

Artschwager staat vooral bekend om zijn werken die – alleen bij nadere beschouwing – gaan over de doorwerking van de geschiedenis in het heden. Hij maakte rond de eeuwwisseling ‘Celotex schilderijen’ gebaseerd op in die tijd gepubliceerde krantenfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog of bijvoorbeeld de Israëlische onafhankelijkheidsoorlog. In 1999 schilderde hij ‘Night Watch’ op basis van een foto van een groep in het Franse doorgangskamp Drancy gevangen Joden, nog onbekend met hun noodlot. De foto had hij uit de New York Times van 1 oktober 1997 geknipt. In 2002 schilderde hij in dezelfde ruwe techniek ‘Excursion’, gebaseerd op een foto uit 1948 van Arabische vrouwen en kinderen die uit Lydda zijn verdreven. Hun vlucht was allesbehalve een excursie. De titels zeggen niets over het verhaal, ze zijn opzettelijk misleidend. 

Voor dit schilderij uit 2001, dat de titel ‘Haltestelle’ draagt, is niet duidelijk of er een historisch verhaal achter schuil gaat, of niet. Een voorstudie in houtskool en pastel, onder de titel ‘Haltestelle I’, is in bezit van het MoMA in New York. Altschwager heeft het werk dus bewust een Duitstalige titel gegeven. Waarom?

John Löwenhardt
19 september 2025