Figurationen

Wat je ziet is geen schilderij maar een kleurenlitho, een steendruk die in 1962 in Parijs in een oplage van drieduizend ongenummerde exemplaren is gemaakt voor het kunsttijdschrift XXe siècle. De titel is Figurationen, drei Elemente. Ik zie inderdaad drie elementen die ieder de essentie van de vorm van een dier uitbeelden: rechtsboven een ijsbeer, links de hals en kop van een giraffe. De bruine vorm rechts verwijst misschien naar een ander landdier. Mijn dochter overzee ziet een luiaard, een hert en een buitenaards wezen… wat zie jij?

Het werk is van Jean (Hans) Arp, 1886-1966. Een grote naam uit de kunstgeschiedenis, Arp heeft een behoorlijk grote invloed gehad op ontstaan en ontwikkeling van de moderne kunst. In 1922 arriveerde hij in Parijs, werd actief in de dadaïstische beweging en was al snel een van de surrealisten. Zijn overtuiging was dat “kunst een vrucht is die in de mens groeit, net als een vrucht aan een plant of een kind in de baarmoeder.”

Dadaïsten en surrealisten zoals Arp gaven hoog op van het element toeval in hun kunst. Zij stelden dat composities (zoals een draad of een aantal gekleurde papiersnippers op een groter vel papier) bij toeval ontstonden… maar hielpen dat toeval vaak wel een beetje. Zijn deze drie vormen bij toeval zo op de drager, het papier, terechtgekomen? En zonder in een vaste verhouding tot elkaar te staan? Ik denk dat Arp er een handje in heeft gehad.  

Arp was heel veelzijdig in zijn technieken. Hij maakte aquarellen, schilderijen, reliëfs en beelden in allerhande materialen. In de jaren ‘20 werkte hij met houten vormen die hij beschilderde, vanaf het begin van de jaren ‘30 maakte hij vrijstaande beelden, soms samengestelde beelden, in brons en marmer. Veel ‘biomorfische vormen’, figuren en vormen met veel rondingen die aan mens en dier doen denken. Zijn werk is van grote invloed geweest op latere beeldhouwers als Alexander Calder, Henry Moore en Barbara Hepworth. Voor een geabstraheerd marmeren beeld van een vrouw, één meter hoog, dat hij in 1961 maakte, werd in 2018 bij veilinghuis Christie’s in New York $5,8 miljoen (+ opcenten!) betaald.

John Löwenhardt
8 november 2024