De moskee

In 1965 kocht het Museum of Modern Art in New York (MoMA) dit schilderij van de Soedanese kunstenaar Ibrahim El-Salahi (Omdoerman, 1930). Bij een heel beperkt, sober kleurenpalet, vrijwel geen perspectief en een hoge mate van abstractie zijn er in dit werk met enige goede wil elementen te herkennen van de Arabische kalligrafie die El-Salahi sinds zijn jonge jaren beoefende, van religieuze architectuur en van geometrische en menselijke vormen.

El-Salahi had het werk in 1964 geschilderd in olieverf op doek (30,7 x 46 cm.) en getiteld De moskee. Dit was het allereerste hedendaagse Afrikaanse kunstwerk dat in de collectie van het MoMA werd opgenomen. Directeur Alfred H. Barr, Jr. van het museum gaf daarmee het signaal af dat het modernisme niet als een uitsluitend westers (Europees-Amerikaans) fenomeen mocht worden gezien. Afrika hoorde erbij.

El-Salahi was op dat moment 35 jaar oud. Zijn ‘doorbraak’ in New York had natuurlijk wel een voorgeschiedenis. In de jaren 1954-57 had hij een studiebeurs die hem in staat stelde in Londen aan de Slade School of Fine Art te studeren. Tijdens zijn verblijf daar werd Soedan onafhankelijk (1 januari 1956). In 1962 kreeg hij een beurs van de Unesco en in 1964-65 van de Rockefeller Foundation om Amerika te bezoeken. In 1972 keerde hij terug naar zijn geboorteland en aanvaarde een overheidspositie. Hij was onderminister van cultuur toen hij drie jaar later zonder proces in het cachot werd gegooid, op beschuldiging van het voorbereiden van een coup. Na een half jaar in de cel werd hij vrijgelaten, maar kreeg huisarrest. Hij bleef tekenen, kalligraferen, dichten en schrijven en het resultaat was zijn Prison Notebook, nu ook in bezit van het MoMa.

Ibrahim El-Salahi woonde sinds 1998 in Oxford. In 2001 werd hij onderscheiden met de Prins Claus Prijs. De Tate Modern in Londen toonde in 2013 een overzicht van zijn werk. De korte video die de BBC bij die gelegenheid maakte, is hier te zien. Ibrahim El-Salahi overleed twee weken geleden op 19 juni, 95 jaar oud. Hij laat een omvangrijk en interessant oeuvre na.

John Löwenhardt
3 juli 2026

N.B. Eerder besprak ik werk uit 2024 van een jonge Soedanese kunstenares; zie Schilderij van de Week #37.