Bijzondere thematiek

Vrolijk is anders. Het schilderij toont een patiënt aan slangen en infuus in bed, omgeven door een stalen staketsel. Wat moet dit verbeelden, wie heeft dit bedacht?

De schilder is in 1933 geboren in Linkuva, een kleine plattelandsgemeente in noordelijk Litouwen. Het land was op dat moment onafhankelijk en werd dictatoriaal geregeerd. Na afloop van de Tweede Wereldoorlog groeide ze op in de Sovjetunie onder Stalin. Toen deze overleed, was zij twintig jaar oud. Zoals bijna alle sovjetburgers had ze op deze leeftijd al veel ellende meegemaakt. In de zomer van 1941 was ze met haar moeder (en massa’s andere Litouwers) naar Siberië gedeporteerd. Tijdens de reis kreeg haar moeder een miskraam, haar vader werd geëxecuteerd. 

Of het nu met haar jeugdervaringen samenhangt of niet, de werken van Maria Teresė Rožanskaitė worden gekenmerkt door een heel bijzondere thematiek: de medische wereld, de geïnstitutionaliseerde geneeskunde, medische apparaten en procedures, gezondheidszorg en lichamelijk lijden. Het gaat haar om de relatie mens (patiënt) – arts – machine. Ze bracht veel tijd door in ziekenhuizen en voerde lange gesprekken met patiënten. In de jaren ‘70 en ‘80 schilderde zij series werken op thema’s als Röntgenfotografie en hartchirurgie. Ze was haar tijd ver vooruit, ze ging in tegen de heersende artistieke gewoontes en stijlen. Men zegt dat ze impliciete kritiek leverde op de zieke sovjetsamenleving.

In het jaar van Litouwen’s hernieuwde onafhankelijkheid werd Rožanskaitė 57 jaar oud. Pas vanaf dat moment kon haar werk vrijelijk worden getoond. Ze overleed in 2007. Het Litouwse paviljoen op de Biënnale van Venetië toont haar werk tot november aanstaande in samenhang met een installatie van opgezwollen organen en zenuwenbanen, gemaakt door het kunstenaarsduo dat werkt onder de naam ‘Pakui Hardware’. Gaat het zien in de Chiesa di Sant’Antonin, Castello 3477.

John Löwenhardt
28 juni 2024