Arazzi

Begin links en lees van boven naar beneden: er staat PENSATO E QUADRATO, Gedachte en vierkant. Wederom een schilderij in textiel, in mijn subserie over schilderijen zonder verf. In dit geval was het werktuig een borduurnaald in plaats van een kwast. Een onbekende Afghaanse vrouw maakte dit zijdeborduursel in 1988 in een vluchtelingenkamp nabij Pesjawar in Pakistan. Ze had het niet zelf bedacht, het was een betaalde opdracht van de Italiaanse kunstenaar Alighiero Boetti (1940-94; spr. Boo-èttie).

En een heleboel fantasie. Boetti was een van de grondleggers van de arte povera en maakte aanvankelijk tekeningen en zeefdrukken. Hij had iets met taal, met getallen en met het ordenen. De arte povera had een sterke belangstelling voor ambachtelijke werk, en zo is het ontstaan van deze arazzi misschien te verklaren. Boetti heeft er vele ontworpen, van korte tot heel lange teksten en dus kleine en grote formaten. Een voorbeeld uit 1988 is een borduursel van 110 x 113 centimeter met teksten in het Italiaans en Arabisch.

In 1970 maakte hij zijn eerste ‘taalvierkant’ (Ordine e disordine, Orde en wanorde) op papier door verf te spuiten over het oppervlak dat hij had bedekt met een sjabloon van de belettering. Tijdens een reis in Afghanistan in 1971 kwam hij op het idee zijn Afghaanse vrienden te vragen om hun vrouwen zijn teksten te laten borduren. Boetti bepaalde de tekst en het patroon, de vrouwen mochten zelf de letterkleuren kiezen en kregen voor hun werk betaald. Hun mannen zorgden voor de aan- en afvoer en Boetti leverde ze aan de kunstmarkt.   

Een kunstenaar die anderen voor zich liet werken, dat was betrekkelijk nieuw. Maar het werkte: de kunstmarkt stond op z’n kop, de verzamelaars buitelden over elkaar heen. Boetti liet ook werken in ballpoint op ruitjespapier maken, geborduurde wereldkaarten groot en klein, met bijvoorbeeld de vlag van ieder land binnen haar grenzen, een vlag en een horloge (oplage 200) dat alleen het jaar aangaf.

Ruim dertig van deze arazzi zijn, samen met andere werken van Boetti, in 2019 aan het Gemeentemuseum (nu Kunstmuseum) Den Haag geschonken. Daarmee bezit dat museum nu de grootste Boetti-collectie in Nederland.

John Löwenhardt
6 december 2024