Openingswoord door Alex de Vries

Inzicht in het onbegrijpelijke
Pieter Holstein kent zijn gelijke niet

Een kunstwerk moet zo onbegrijpelijk zijn dat het je daarin inzicht biedt: inzicht in het onbegrijpelijke. Pieter Holstein weet hoe je dat moet doen. Of wéten doet hij het eigenlijk niet, hij doet het gewoon. En ook gewoon is het woord niet, want het onaannemelijke wordt door hem aannemelijk gemaakt op een manier die verrast en verbaast en je erop wijst dat je iets nog nooit op zijn manier hebt bekeken. Het kan anders zijn dan je denkt. Denk je eigenlijk wel? Neem je niet iets voor waar aan dat bij nadere beschouwing ongeloofwaardig overkomt? Hoe iets overkomt, bewijst nog niet hoe het in elkaar zit. Pieter Holstein haalt veronderstellingen uit elkaar door accenten te leggen die over het hoofd worden gezien, die er soms niet eens zijn, maar die hij toevoegt aan ons bestaande wereldbeeld. Bij hem zit er iets achter. Dat brengt hij naar voren, maar hij plaatst het niet op de voorgrond. Het doet opeens mee in de werkelijkheid die we niet als zodanig denken te kennen. Denken en kennen of denken en weten zijn bij Pieter Holstein niet hetzelfde. De relatie die ideeën en kennis bij hem aangaan is beweeglijk en meervoudig en veelzijdig van karakter. In Franrijk heet iedere Salle de Fête ook wel Salle Polyvalente. Het zijn fantasieloze, lege ruimtes zonder karakter die door het soort feest of de andere activiteit die er wordt georganiseerd een specifieke invulling krijgen. Zo is het ook met een leeg vel papier waarop Pieter Holstein werkt. Je zou een tekening van hem ook un dessin polyvalent kunnen noemen en zijn ingekleurde etsen des gravures polyvalentes et colorées. Die veelzijdigheid van zijn werk is des te opmerkelijker, omdat het door de schijnbare eenvoud ervan uit duizenden te herkennen is. Het is vrijwel ondenkbaar dat iemand anders dan hij het gemaakt zou kunnen hebben, terwijl tegelijkertijd overduidelijk is waaraan hij zijn stijl ontleent. De verwijzingen naar andere kunstenaars in uiteenlopende kunstdisciplines zijn onomwonden, maar hij weet er het zijne van te maken.

Een tekening van Pieter Holstein is zo helder als glas. Je kijkt er zo door heen, maar het glas reflecteert ook. Je ziet tegelijkertijd twee benaderingen. Het is verleidelijk om te denken dat hij je in zijn werk een spiegel voorhoudt, maar dat doet hij nu juist niet. Hij is nooit moralistisch. Hij wijst je niet terecht. Hij laat je niet je ware zelf zien. Je kijkt niet naar de tekening. De tekening kijkt naar jou. Zijn werk heeft een zelfstandige persoonlijkheid die bij de kijker een dissociatie veroorzaakt, in de vorm van vragen als ‘zie ik het nou goed?’ Nee, je ziet het niet goed, je ziet het beter. Een tekening van Pieter Holstein is de overtreffende trap van goed kijken. Als je een tekening van hem ziet is het net alsof je naar de opticien bent geweest die een ogentest bij je heeft gedaan. In afwachting van je nieuwe bril weet je niet meer wat je ziet. Je ondergaat de sensatie dat er nog iets anders te zien is.

Als je naar een tekening van Pieter Holstein kijkt, word je altijd opgetild. Je kunt over de rand van iets heen kijken. Hij heeft een periscopische blik voor je in petto. Wat in de weg staat, valt weg. Je staat op een kistje om over het muurtje te kunnen kijken. Daardoor voel je je ook wat lichter. Het bestaan is wat minder zwaar. Er zijn mensen die beweren dat er iets voor te zeggen valt om het werk van Pieter Holstein tot het absurdisme te rekenen, maar dat is een misrekening. Als je de synoniemen van ‘absurd’ op een rijtje zet, voel je dat die typering niet klopt: aberrant, belachelijk, bespottelijk, bizar, dol, dwaas, flauwekul, gek, idioot, inept, irrationeel, lachwekkend, mal, ongerijmd, onnozel, onverstandig, onzinnig, ridicuul, weird, zinneloos, zot. Dat is het nu net allemaal niet. Op zichzelf bezien is iedere ets, tekening of aquarel daar nu juist het tegendeel van, alleen is het ongekend. En daar vindt de synoniemenlijst van het Word tekstverwerkingsprogramma geen resultaten voor. Voor een tekening van Pieter Holstein bestaat geen alternatief. Zijn werk is wat het is en is op zichzelf aangewezen. Het is een vrije vorm van kunst die zelfstandig en onafhankelijk is en zijn gelijke niet kent. Het is het ongelijke waarmee Pieter Holstein zijn gelijk bewijst.

Het werk van Pieter Holstein behoeft geen uitleg, omdat het zichzelf uitlegt. Iedere ingekleurde ets van hem is een tarotkaart die ergens voor staat wat ook het tegendeel ervan kan zijn. Je kunt ze uitleggen als een kaartspel om er een spel mee te spelen dat Amerikanen solitaire noemen. De vraag is of je uitkomt, of alle kaarten weggelegd kunnen worden en weer als een gesloten dek in hun doosje kunnen. Je moet er geduld voor hebben en daarom wordt het ook wel patience genoemd, omdat de meeste spellen niet tot een goed einde kunnen worden gebracht. Dat geldt niet voor de tekeningen van Pieter Holstein. Als je eraan begint, houd je niet meer op.

Alex de Vries
6 oktober 2024